Haqqinda.az

Tarixi[redaktə]
Dünbili eli ilk olaraq XI əsrdə ərəb coğrafyaçıların Suriya ilə bağlı məlumatlarda adı çəkilir. Şərəfnamə bu eldən "Dunbuliye Boxti" (Botanlı Dünbililər) deyə bəhs edir. Şərəf xan Bidlisiyə görə Dünbililər sonradan Müsəlmanlaşmış Yezidilərdir, onun qeydinə görə Dünbili bəyləri Sökmənabad mahalını idarə edirdilər. Yenə bir ara Həkkari bəyliyini də Səfəvilərin yardımıyla ələ keçirmişldilər.

Şərəf xan, Dünbililəri Kurmanci ləhcəsində danışan əşirətlər arasında sayır. Hələ də Ərzurum, Urmiya və İraqdakı Dünbililər Kurmanci danıçırlar və bir bölümü Yezidilik inancına sahibdir. Salmas və Xoy bölgesinde yaşayanlar isə Minorskiyə görə XVIII əsrdə Azərbaycanlılaşıblar. Bu gün etibariyle sadəcə Azərbaycan dilində danışırlar.

Dünbili elinin nümayəndələri XVIII əsrdə Xoy xanlığı və Təbriz xanlığının Ardı »

Cəbrayıllı eli 18 oymaqdan və bir neçə obadan ibarət idi. Öncə oymaqları sadalayaq.

1.Yarəhmədli oymağı
2.Hasanlı oymağı
3.Hacılı oymağı
4.Maşanlı oymağı
5.Eyvatlı oymağı
6.Mirəkli oymağı
7.Veysəlli oymağı
8.Mirzəcanlı oymağı
9.Fuğanlı oymağı
10.Mahmudlu oymağı
11.Çərəkənli oymağı
12.Məzrəli oymağı
13.Alıkovxalı oymağı
14.Hərəküllü oymağı
15.Şayıflı oymağı
16.Hafizli oymağı
17.Çullu oymağı
18.Əhmədli oymağı
Cəbrayıllı elinin tərkibində bir neçə oba da var idi. Həmin obaları sıralayaq.

1.Şıxəliağalı obası
2.Feyzullabəyli (Minbaşılı) obası
3.Cəfərağalı (Məstalıbəyli) obası
4.Hüseynbəyli (Qovşutlu) obası
5.Kazımağalı (Alıbəyli, Kavdar) obası
6.Əbdürrəhmanbəyli obası
7.Şükürbəyli obası
8.Məlikağalı obası
9.Əhmədağalı obası
10.Əliəfəndi (Əfəndilər) obası
1.Abdullabəyli obası
12.Maqsudağalı obası
13.Əliağalı obası
XVIII yüzilin ikinci yarısında Cəbrayıllı elinin el-oymaq başçıları: Nəbi kələntər Vəli ağa oğlu, Şeyxəli ağa Vəli ağa oğlu, Əhmədxan ağa Vəli ağa oğlu, Lütfəli ağa Fuğani ağa oğlu, Mehrəli bəy Fuğani ağa oğlu, Maqsud ağa Fuğani ağa oğlu, Rüstəm bəy Fuğani Ardı »

Ümumi məlumat[redaktə]
Azərbaycan ellərində daxili bölgü bir düstura əsaslanırdı: eldən-evə. Bu düsturun ayrıntılarına varıb bildirək ki, el oymaqlara, oymaq tayfalara, tayfa tirələrə, tirə törəklərə, törək evlərə bölünürdü.

Özbəklərdə bu bölgü bir az fərqlidir. Onlarda ulus-el-boy-uruq ayrıntısı var. Vəfik paşanın lüğətində də bölgü bu cürdür. Həmin lüğətdə yazılır: «Ulus elə bölünür, el oymağa, oymaq boya, boy da uruğa ayrılır».

Ərəblərdə əşirətin şəb-qəbilə-əmarə-bətn-fəhz-fəsilə bölgüsü var.

Eli elxanlar, elbəyilər, minbaşılar, bəzi hallarda isə kələntərlər idarə edirdilər. Bəylərbəyilik dönəmində el başçılarının xan, sultan rütbələri olurdu. Adlarının önlərinə çox zaman əmir və yaxud mir ünvanları əlavə olunurdu.

Oymaqlara oymaqbəyi kimi kələntərlər, yüzbaşılar, tüşmallar və kədxudalar başçılıq edirdilər. Tayfalar, tirələr, törəklər isə Ardı »

Tarixi[redaktə]
Qırıqqalanın tarixi haqqındakı kitabda belə yazılır: "Qarakeçililər, Oğuzların iyirmi dörd qolundan biri olan Bozok qolundandır, Oğuz xanın böyük oğlu Gün xanın mənsub oldugu Qayı boyuna mənsubdurlar. Qarakecili bu boyun ən böyük qəbiləsidir ki, 1219-cu ildə Azərbaycandan Şərqi Anadoluya köç etmişdi. Burada yaşayan insanların adətləri Azərbaycanın Aran bölgəsində yaşayanların, xüsusilə tərəkəmələrin adətlərinə çox oxşayır. Onlar da bir zamanlar Aran bölgəsindəki azərbaycanlılar kimi yayı yaylaqda, qışı qışlaqda keçirirdilər. Aradan uzun əsirlər keçməsinə baxmayaraq, onlar adətlərini hələ də qoruyub saxlamış, bu günədək nəsildən-nəslə ötürmüşlər. Xüsusilə toy və yas adətləri bir-birinə çox bənzəyir". Ardı »

Həyatı[redaktə]
Abbasqulu bəy Xanbaba bəy oğlu Şadlinski 24 fevral 1886-cı ildə İrəvan quberniyasının Böyük Vedi kəndində anadan olmuşdur. Uşaq ikən atasını itirmişdir.

İki sinifli rus-tatar məktəbini bitirmişdir. Bir müddət mirab işləmişdir.

1902-ci ildə atadanqalma kiçik torpaq sahəsini əkib-becərməklə məşğul olmuşdur. Rusiyada 1905-1907, İranda 1905-1911-ci illər inqilabları ictimai-siyasi dünyagörüşünün formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir. Fevral inqilabından (1907) sonra Şadlinski həyatını xalq işi uğrunda mübarizəyə həsr etmiş, kommunistlərə rəğbət bəsləmişdir. Ardı »

Tarixçəsi[redaktə]
Zəfəranlı konfederasiyası 8 böyük, 24 kişik eldən ibarətdir.

Zəfəranlı eli[redaktə]
Zəfəranlı eliin başçılarından biri Məhəmmədhəsən xan idi. O, Nadirə qarşı qiyam qaldırmışdı.

Bu konfederasiyanın ən böyük qollarından viri Cəmişgəzək (Çemişkəzək) elidir.

Cəmişgəzək eli[redaktə]
Dərsimin (indiki Tuncelinin) Çemişkezek qəzasından çıxan bu el əvvəlcə Ağqoyunlu tayfa birliyinə, sonra Qızılbaşların tərkibinə qatıldı.

Cəmişkəzəkli elinin kökəni haqqında müxtəlif fikirlər var. Şərəfnaməyə görə, Çemişkezek demək, kürdlük deməkdir. Kürdlər arasında, «Çemişkezek deyincə, ağla kürd gəlir» deyir. Digər tərəfdən, yenə Şərəfnamənin bu qeydi, Cəmişkəzəkli elinin türklüyünü sübut edir:

«Çemişkezek hökmdarlarının bu Məlikşahın soyundan gəlmiş olmaları və "Məlikşah' sözünün Kürd dilinde 'melikiş' biçimində dəyişmiş olması ehtimaldır, başqa yandan Çemişkezek hökmdarlarının adları da onların türklərin övladlarından və Ardı »

Hüseyn sultan Çələbiyanlı— Qızılbaş sərkərdəsi.
Məhəmmədvəli sultan Çələbiyanlı— Qaradağ xanlığının və Qacarlar dövlətinin sərkərdəsi.
Bağır xan Çələbiyanlı — Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın sərkərdəsi.
Hacı Rəhim xan Çələbiyanlı — Məşrutə inqilabının əleyhidarı, elbəyi, general.
Oruc ağa Çələbiyanlı - oba yüzbaşısı, Qaradağ xanlığının sərkərdəsi.
Xudayar yüzbaşı Çələbiyanlı — oba yüzbaşısı, II Rusiya-İran müharibəsi iştirakçısı. Ardı »

Hüseyn xan Nəfər—Nadir şah Qırxlı-Avşar tərəfindən Baharlı oymağının kələntəri təyin edilmişdi.
Məhəmmədtağı xan Nəfər—atası Hüseyn xandan sonra Nəfər elinin və Baharlı oymağının kələntəri.
Ələkbər xan Nəfər—atası Məhəmmədtağı xandan sonra Nəfər elinin və Baharlı oymağının kələntəri. Ardı »