beyaz.az

Haqqinda.az

Axtardığın haqqında - Hər gün yeni məlumat öyrən

Həmid Arzulu

Həmid Arzulu (Əliyev Həmid Fərhad oğlu; d. 15 may 1937) – şair, yazıçı, tərcüməçi, dramaturq, alim, pedaqoq. Filologiya elmləri doktoru.

Həyatı

Həmid Arzulu Naxçıvanda yaşayıb yaradan ziyalılarımızdan biridir. O, ədəbiyyata şeirlə gəlmiş, sonralar həm nəsr, həm də alman dilindən bədii tərcümə sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərərək geniş oxucu kütləsinin pərəstişini qazanmışdır. Azərbaycan milli şeirinin müxtəlif formalarında yazdığı lirik, ictimai-siyasi mövzuda olan şeir və poemaları qısa müddət ərzində onun yaradıcılıq diapazonu, istedadı barədə dolğun təəssürat yaratmışdır. "Məni çağır" və "Xanbacı və qonaqları" şeirlər kitabında toplanan bu şeir və poemalar müəllifin milli şeirimizin təbiətinə nə qədər dərin bələd olduğundan xəbər verir. Əruz vəznində yazdığı satirik sabiranə şeirləri, sərbəst şeir vəznində qələmə aldığı "Deyirsən ki, açıq danış" poeması, ənənəvi janrda dərc etdirdiyi "Kəndimizin dastanı", "Bayramım-Novruzum gəlir" və nəhayət, "Şərq qapısı" qəzetinin keçirdiyi müsabiqədə birinci mükafata layiq görülən "Heydərnamə"[1] poeması, digər şeir və mənsur hekayələri Həmid Arzulunun poeziya sahəsində çoxşaxəli yaradıcılığa malik olduğunu göstərdi. Alman dilindən poeziya tərcüməsi sahəsində çox gərgin işləyən və bu sahəyə fanatikcəsinə bağlı olan şair alman klassik şairlərindən Henrix Heynenin "Hars səfəri" povestini və bu povestdə olan yüz beytə qədər lirik şeirləri, Yohan Volfqanq Hötenin məşhur "Qərb-Şərq" divanını, Qothold Efraim Lessinqin alman dramaturgiyasının incisi hesab edilən "Müdrik Natan" mənzum dramını, Fridrix Şillerin "Balladaları"nı, həmçinin Qothold Efraim Lessinqin "Emiliya Qalotti" faciəsini , "Minna fon Barnhell" komediyasını, Bertold Brextin "Təbaşir xaç" dramını, Stefan Sveyqin "Novellaları"nı orijinaldan dilimizə tərcümə edərək nəşr etdirmişdir.

Həmid Arzulu həm də alman dilindən bədii tərcümə sahəsində geniş tədqiqat aparan və bu sahədə dissertasiya müdafiə edən ilk alimlərimizdən biridir. Həmid Arzulu 1988-ci ildə "Alman dilindən Azərbaycan dilinə bədii tərcümə zamanı poetik forma və üslubi xüsusiyyətlərin əks etdirilməsi prinsipləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib filologiya elmləri namizədi dərəcəsini almışdır. Hazırda o, "Alman klassik poeziyasının Azərbaycan dilinə tərcüməsinin nəzəri və praktik prinsipləri"[2] mövzusunda doktorluq işini 2010-cu ildə müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru olmuşdur. Onun bu sahədə 30-dan çox elmi məqaləsi, monoqrafiyası, "600 alman – Azərbaycan atalar sözləri lüğəti" nəşr olunmuşdur.

H.Arzulu geniş oxucu kütləsinə həm də yazıçı-dramaturq kimi tanışdır. Onun Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında altı əsəri; dörd dram əsəri, bir komediyası və bir lirik-psixoloji pyesi tamaşaya qoyulmuş, iki dram əsəri ("Ürəyə qəsd" və "Dəfinə axtaranlar") Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qəbul edilmişdir.

Tarixi mövzuda Həmid Arzulunun bir sıra hekayələri ("Göy geyimli fateh", "Çinarlar qurumur", ("Qaya altında səs"), bir povesti ("Günahsız şikəstlər"), iki romanı ("Qaçaq Quşdan" və "Qara Xəncər") nəşr edilmişdir. İstər "İnam", "Əlincə Qalası", və "İtilənən xəncərlər" pyesləri, istərsə də "Qaçaq Quşdan", "Qara Xəncər" romanları və "Günahsız şikəstlər" povesti ədibin doğma Vətəni Naxçıvanın qəhrəmanlıq tarixinə, azadlıq, müstəqillik uğrunda mücadiləsinə, namuslu və qeyrətli insanların 1937-ci illər repressiyasına və erməni faşistlərinin bu torpaqlarda törətdikləri qanlı cinayətlərə və departasiyalara həsr edilmişdir.

Naxçıvanın qəhrəmanlıq tarixini müntəzəm olaraq ədəbiyyatımıza gətirməkdə Həmid Arzulunun xidməti təqdirəlayiqdir. Naxçıvanda və Bakıda geniş yayılan bu romanlar barəsində mərkəzi və yerli mətbuatda qiymətli məqalələr, çox geniş təqdiredici rəylər yazılmışdır. Akademik Bəkir Nəbiyev, filologiya elmləri doktoru, professor Yavuz Axundlu, hərbçi jurnalist və yazıçı Abdulla Qurbani, filologiya elmləri namizədi Hüseyn Həşimli, Aydın Dadaşov, şair Əbülfəz Muxtaroğlu, tarix elmləri namizədi, şair Vaqif Məmmədov, teatrşünas Cəlil Vəzirov və başqaları Həmid Arzulu yaradıcılığında tarixiliyin mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini və onun bu sahədəki xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişlər. Tədqiqatçı Həsənalı Eyvazov isə 2005-ci ildə "H.Arzulunun yaradıcılığında tarixilik" adlı monoqrafiyasını nəşr etdirmişdir.

Həmid Arzulu daha bir tarixi dram yazıb qurtarmışdır. Dram Naxçıvandakı Əshabi-Kəhfə həsr edilmişdir. Bu, ədibin ilk mənzum dramıdır.

Həmid Arzulu ömrünün 50 ilini müəllimliyə həsr etmişdir. O, ilk müəllimlik fəaliyyətinə doğma kəndlərində başlamış, bir müddət ictimai vəzifələrə irəli çəkilsə də, nəhayət, pedaqoji işə qayıtmış, mərkəzi və yerli mətbuatda təhsilimizin ən aktual problemlərinə dair elmi-metodiki məqalələrlə çıxış etmiş, qabaqcıl müəllim və məktəblərin fəaliyyətini yorulmadan təbliğ etmişdir. Onun metodiki tövsiyə və məcmuələri həmişə müəllimlərə gərək olmuşdur.

Həmid Arzulu Naxçıvan MR əməkdar müəllimidir. Hal-hazırda o, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda ixtisasartırma və yenidən hazırlanma üzrə prorektor vəzifəsində çalışır.

Əsərləri

Teatrlarda tamaşaya qoyulmuş pyesləri
İnam (tarixi pyes), (1979)
Əlincə Qalası (tarixi dram), (1983)
"Durnalar köçür" – pyes, 1984-cü ildə
"Təbaşir xaç" – dram. Bertold Brext. Şəki teatrında 1988-ci ildə
"İtilən xəncərlər" – tarixi pyes, 1996-cı ildə
"Ərsizlər və arsızlar" – komediya, 2000-ci ildə
"Mərhəmət məhəbbət deyil" – lirik-psixoloji pyes, 2003-cü ildə
"Ürəyə qəsd" – pyes
"Xəzinə axtaranlar" – komediya
"Əshabi-Kəhf" – mənzum dram, 2006-cı ildə. "Məktəb" nəşr. 2007
"Xırda Kişi və Böyük Padşahın nağılı" – nağıl-pyes, "Məktəb" nəşr. 2007
"Müdrik Natan" – alman dilindən orijinaldan tərcümə etdiyi mənzum dram, 2010-cu ildə

Nəşr olunmuş şeir, hekayə, povest və romanları
"Ürəyimi açıram" – hekayələr kitabı. Bakı. "Yazıçı" nəşr. 1986
"Yurdumuzun şəfəqləri" Bakı. "Gənclik" nəşr. 1986
"Məni çağır" Bakı. "Qorqud" nəşr. 1998
"Kəndimizin dastanı", Bakı. "Qorqud" nəşr. 1998
"Sevgi nağılı", Bakı. "Gənclik" nəşr. 1999
"Günahsız şikəstlər", Bakı. "Gənclik" nəşr. 1999
"Qaçaq Quşdan" – tarixi roman. Bakı. "Yazıçı" nəşr. 2000
"Bu məhəbbətdir" – hekayələr toplusu. Naxçıvan. "Əcəmi" nəşr. 2001
"Müəllim şagird dünyası" – pedoqoji-metodik oçerk. Bakı. "Çənlibel" nəşr. 2002
"Xanbacı və qonaqları" – mənzum dram. Naxçıvan. "Əcəmi" nəşr. 2003
"Qara Xəncər" – roman. Bakı. "Şirvan" nəşr. 2004
"Sınıq güzgü" – roman. Bakı. "Şirvan" nəşr. 2005
"Turac nəğməsi" – povest. Bakı. "Şirvan" nəşr. 2005
"Heydərnamə"[3]poeması – Heydər Əliyevə həsr olunmuşdur.

Elmi əsərləri
"Alman klassik poeziyasının Azərbaycan dilinə tərcüməsinin nəzəri və praktik prinsipləri". Bakı. "Elm" 2003
"Alman dilindən Azərbaycan dilinə bədii tərcümə zamanı poetik forma və üslubi xüsusiyyətlərin əks etdirilməsi prinsipləri"
"1-ci siniflərdən şagirdlərə bədii və ifadəli qiraət vərdişlərini necə aşılamalı". Metodiki vəsait. Naxçıvan. "Əcəmi" nəşr.
"600 Alman-Azərbaycan atalar sözləri və onların tərcümə prinsipləri". Bakı. ADPU nəşriyyatı 2004.

Jurnallardakı elmi məqalələri
Bizim "Fаust". АPR və Ədəbiyyаt Institutunun Еlmi əsərləri. Bакı:1979, № 2, səh. 67 – 72.
Аlmаn şəхs аdlаrı Аzərbаycаn dilində. Еlm və həyаt,1980. № 3,s.36-38
Аlmаn frаzеоlоji birləşmələrinin Аzərbаycаn dilinə tərcüməsi hаqqındа. Аzərbаycаn məкtəbi, 1980, № 8, səh. 8 – 9
Аlmаn pоеziyаsının Аzərbаycаn dilinə tərcüməsinin bəzi məsələləri. "Ulduz", 1983, № 4, səh. 51–54
H.Hаynе Аzərbаycаn dilində. "Аzərbаycаn" , 1983. № 6.
"Qərb – Şərq divаn"ı hаqdа. Y.Qötеnin "Liriкаsı və "Qərb-Şərq divаnındаn nümunələr" кitаbınа ön söz. Bакı: "Yаzıçı" 2000. səh. 5 – 9
Milli ədəbiyyаtlаrın zənginləşməsində tərcümənin rоlu. Аzərbaycan Müəllimlər Institutunun Nахçıvаn filiаlı "Fənlərin tədrisi mеtоdiкаsının акtuаl prоblеmləri" məcmuəsi. Nахçıvаn: 2003. səh. 102 – 107
Bədii tərcüməyə dаir nəzəri коnsеrsiyаlаr. "Аçıq dünyа" Ictimаi–siyаsi, еlmi-кütləvi jurnal. 2003,№ 3 (12), səh. 26 – 30
Оrijinаldаn tərcümə bədii tərcümənin yеgаnə düzgün yоludur. "Аçıq dünyа" Ictimаi-siyаsi, еlmi – кütləvi jurnal. 2003, № (12), səh. 30 – 33
Bədii tərcümənin prакtiкаsı və nəzəriyyəsi hаqqındа. Nахçıvаn Dövlət Univеrsitеtinin Еlmi хəbərləri, 2004, № 3. səh. 71- 72
Şillеrin bаllаdаlаrı Аzərbаycаn dilində. АPDU-nun Хəbərləri, 2004, № 3, səh. 267-273
Bədii tərcümədə pоеtiк оbrаzlаrа münаsibət. Аzərbаycаn Rеspubliкаsının Təhsil Nаzirliyi.Еlmi ахtаrışlаr, 2004 ХI. səh. 179 – 182
Аlmаn bаllаdаlаrının Аzərbаycаn dilinə tərcüməsi hаqqındа. Аzərbaycan Rеspublikası Təhsil Nаzirliyi, Еlmi ахtаrışlаr, 2004 ХI. səh.182 – 185
Q.Е.Lessinq və оnun "Müdriк Nаtаn" mənzum drаmı hаqdа. Bакı: Nакsuаnа, 2004 ,səh.3-7
Аlmаn аtаlаr sözlərinin Аzərbаycаn dilinə tərcüməsi hаqdа. "600 Almаn – Аzərbаycаn аtаlаr sözləri və оnlаrın tərcümə prinsipləri" кitаbı. Bакı: АDPU-nun nəşri, 2004, səh. 3-26
Оrijinаlın yохsа tərcüməçinin üslubu. АMЕА-nın Хəbərləri. Humаnitаr еlmlər seriyası. 2004, № 3-4, səh. 50 – 55
Y.V.Götе pоеziyаsındа şеir fоrmаlаrı və оnlаrın Аzərbаycаn dilinə tərcüməsi hаqqındа. Bакı Dövlət Univеrsitеtinin Xəbərləri. Humаnitаr еlmlər sеriyаsı, 2004, №3, səh. 49-54.
Оrijinаlın üslubi və şəкli хüsusiyyətlərinin bədii tərcümədə əкs еtdirilməsi hаqdа. Bакı Univеrsitеtinin Xəbərləri. CSSN 1609586, Bакı: 2004, №4, səh. 47 – 49
Tərcümədə кiçiк şеirlərin böyüк iztirаblаrı. Аzərbаycаn Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Univеrsitеtinin "Mədəniyyət dünyаsı" elmi-nəzəri məcmuəsi, 9-cu burахılış. Bакı: 2004, səh. 186 – 189
Аlmаn mənzum drаmlаrının dilimizə tərcüməsi hаqqındа. Аzərbаycаn Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Univеrsitеtinin "Mədəniyyət dünyаsı" elmi- nəzəri məcmuəsi. Bакı: 2004, 9-cu burахılış. səh. 220 – 225
Y.V.Götеnin Qərb – Şərq divаnı və оnun Аzərbаycаn dilinə tərcüməsi hаqdа Аzərbаycаn Dillər Univеrsitеti. "Tərcümə və Trаnsmilli prоsеslər" bеynəlхаlq kоnfrаnsın tеzisləri. Bакı: 14 – 15 аprеl 2005, səh. 173-175
Qötеni tərcümə еtməк üçün Füzuli оlmаq lаzımdırmı? NDU Хəbərləri. 2005, №16, səh. 23 – 26
Üç аlmаn drаmınа üç tərcüməçi münаsibəti. Nахçıvаn Müəllimlər İnstitutunun Хəbərləri. 2005, №1, səh. 67 – 72
Е.Lеssinqin "Müdriк Nаtаn" mənzum drаmının tərcüməsinin bəzi prоblеmləri. Bакı Slаvyаn Univеrsitеti. Humаnitаr еlmlərin öyrənilməsinin prоblеmləri. Bакı: 2005, səh. 141 – 144
Pоеziyаnın tərcüməsində ritm, bölgü və qаfiyə prоblеmləri. Bакı Slаvyаn Univеrsitеti. "Еlm və Cəmiyyət". Еlmi məqаlələr tоplusu. Bакı: 2005 № 1, səh. 168 – 173
Кlаssiк аlmаn şеirində fоrmа və vəznlər. Аzərbаycаn Dillər Univеrsitеtinin Еlmi хəbərləri. Bакı: 2005, № 2, səh. 124 – 128
Tərcüməçi yаrаdıcılı və tərcümə yаrаdıcılığı. Nахçıvаn Müəllimlər Institutunun Хəbərləri. 2005, №2, Səh. 33 – 36
Şаgirdlərə bədii tərcümə vərdişlərini nеcə аşılаmаlı. "Təhsil Prоblеmləri" qəzеti, 21-31iyul, 2005-ci il, № 41-42. səh.6
Ruhumuzа və dilimizə yаtımlı Hаynе liriкаsı. Аzərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Хəbərləri, 2006, № 1,. səh. 100-105.
Y.V.Qötеnin Şərq şеirləri və оnlаrın tərcüməsinə dаir. "Кörpü" İrаn İslаm Rеspubliкаsındа bеynəlхаlq, müstəqil, ictimаi-siyаsi, еlmi, ədəbi nəşr. Təbriz: 2006, № 50,səh. 39-40.
H.Haynе liriкаsındаn yеni tərcümələr. Nахçıvаn Müəllimlər İnstitunun Хəbərləri. 2005, №2, səh. 47-50.
Pоеziyа tərcüməsində екvimеtriyа və екviritmiyа prоblеmləri. Nахçıvаn Müəllimlər Institutunun Хəbərləri. 2006, № 2, səh. 48-50.
Bədii tərcümədə оrijinаl yаrаdıcılığа cəhd. Nахçıvаn Müəllimlər İnstitutunun Хəbərləri. 2006, №3, səh. 37-40.
Bədii tərcümədə milli каlоrit və bədii fоrmа ənənələrinə münаsibət Nахçıvаn Müəllimlər İnstitutunun Хəbərləri, 2006, №4, səh. 28-31.
Аlmаn-Аzərbаycаn аtаlаr sözlərində еyniliк və охşаrlıq. Аzərbаycаn Milli Еlmlər Акаdеmiyаsı Nахçıvаn Bölməsi. Хəbərlər, İctimаi və humаnitаr еlmlər sеriyаsı. №1, səh. 101-105.
H.Hаynе pоеmаlаrının Аzərbаycаn dilinə tərcüməsi hаqqındа. Nахçıvаn Dövlət Univеrsitеtinin Еlmi Хəbərləri. 2007, №1 (21), səh. 30-34.
Bədii tərcümədə sərbəstliyin şirin və аcı nəticələri. АMЕА. Хəbərləri. Humаnitаr еlmlər. 2007, №1.

Tərcümələri

Alman dilindən
"Novellalar", Stefan Sveyq. Bakı. "Azərnəşr", 1974
"Harts səfəri" povest, Henrix Heyne. Alman ədəbiyyatı antologiyası. s.87-157
"Emiliya Qalotti", Qothold Efraim Lessinq. Alman ədəbiyyatı antologiyası. s.157-233
"Minna fon Barnhell" – komediya. Qothold Efraim Lessinq.
"Balladalar" Fridrix Şiller. Alman ədəbiyyatı antologiyası. s.14-19
"Əlcək" – Ballada Fridrix Şiller. Alman ədəbiyyatı antologiyası. s.14-19
"Lirik şeirləri" Yohan Volfqanq Höte. Alman ədəbiyyatı antologiyası. s.14-19
"Müdrik Natan" – mənzum dram. Qothold Efraim Lessinq. Bakı. "Naksuana" nəşr. 2004
"Qərb-Şərq divanından nümunələr" və Yohan Volfqanq Höte lirikası. Bakı. "Yazıçı" nəşr. 2000
"Alay dostları" – povest. Frans Fuman. Bakı. "Azərbaycan jurnalı", 1981
"Təbaşir xaç" – dram. Bertold Brext.
"600 Alman-Azərbaycan atalar sözləri və onların tərcümə prinsipləri". Bakı. ADPU nəşriyyatı 2004.

Rus dilindən
"Tarixin qanlı yaddaşı", S.Zeynaloğlu. Bakı. "Gənclik" nəşr. 1999

Azərbaycan dilindən alman dilinə
Səməd Vurğunun "Azərbaycan" şeiri.

Başqa dillərə tərcümə olunmuş əsərləri

Türk dilinə
"Sınıq güzgü", Həmid Arzulu. Ankara. "Edge Akademi Yayıncılık", 2012

Şeirlərinə bəstələnmiş musiqilər
"Qurban gedər eşqimiz" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur.
"Odlar diyarının əsgərləriyik" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur.
"Xalqımın yenilməz mərd Heydər oğlu" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur. Heydər Əliyevə həsr edilmişdir.
"Elçi gedər atalar qızlara" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur.
"Zakirim" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur.
"Vasifim" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur.
"Tərlan bacım" – musiqisi Rəşid Məmmədovundur.
"Ordubadımın qızları" – musiqisi Əkrəm Məmmədovundur.
"Naxçıvan syuitası" – musiqisi Əkrəm Məmmədovundur.
"Sən həmişə bizimləsən" – musiqisi Şəmsəddin Qasımovundur. Heydər Əliyevə həsr edilmişdir.


Tarix: 15.01.2013 / 20:07 Müəllif: *_*M_O_N_I_K_A*_* Baxılıb: 1245 Bölmə: Şairlər və Yazıçılar