beyaz.az

Haqqinda.az

Axtardığın haqqında - Hər gün yeni məlumat öyrən

ÜmumiAzərbaycan Əhəmənilər İmperiyasının tərkibində

Azərbaycan Əhəmənilər imperiyasının tərkibində – türk madaylar fars Əhəmənilər sülaləsi tərəfindən devirildikdən sonra Midiya dövlətinə tabe olan ərazilərin böyük bir hissəsi Əhəmənilərin əlinə keçdi.

İlk Əhəmənilər dövründə Azərbaycan ərazisinin hansı hissəsinin fars dövləti tərkibinə daxil olduğunu bilmirik. Maraqlıdır ki, Madanın birinci satrapı Oybar "Nabonidin salnaməsi"ndə a"mçtpehat mat Gutium" adlanır. Sonuncu ad (Gutium) qədim Mada vilayətlərinə – Cənubi Azərbaycana, güman ki, qədim Urartuya da işarədir. Ksenofontun məlumatından aydın olur ki, Mada Kirin dövründə Ermənistan və kadusilərlə eyni canişinliyə daxil idi.

Deməli, Cənubi Azərbaycan torpaqlarının xeyli hissəsi, bəlkə də onun bütün ərazisi bu dövrdə Mada satraplığına daxil idi. Herodot farsların hökmranlığının Qafqaz sıra dağlarınadək yayıldığını Ardı »

ÜmumiManna dovləti - Tarixi coğrafiyası

S. Qaşqay qeyd edir ki, mənbələrin məlumatlarına əsasən, Manna dövlətinin möhkəmlənməsini və tarixi coğrafiyası müəyyən dərəcədə izləmək mümkün olmuşdur. Atçılıq və dəvəçiliklə məşğul olan, qaramal və davar saxlayan cəngavər tayfanın (və ya tayfaların) yaşadığı Mes/s/i (Misi, Misu) ölkəsinin böyük əhəmiyyəti var idi. Messinin adı Zamua, Maday, Gizilbunda və Parsua ilə bir çəkilir. Daha sonrakı qaynaqlardan məlum olur ki, bu vilayət Mannanın cənub qurtaracağında idi və Manna sonralar onu işğal edib öz ərazisinə qatmışdı. Lakin Messi hökmdarları onda da özlərini müstəqil aparmağa cəhd etmişlər. Messi vilayətinin boyun əyməyən əhalisinin gizləndiyi dağ qalası Mesunun adını II Aşşurnasirapal e. ə. IX əsrin 80-ci illərində Ardı »

ÜmumiEtno-siyasi birliklər

Azərbaycanda (quldarlıq quruluşunu yaşayan) ilk etno siyasi birliklərin meydana gəlməsi miladdan oncə III- cüminilliyin II yarısına, daha dəqiq eradan əvvəl XXV-XXIII-əsrlərə, yəni 4500-4300 il bundan əvvələ təsadüf edir.

"Aratta" etno siyasi birliyi
"Kuti" etno-siyasi birliyi
"Lullubi" etno-siyasi tayfa birliyi
"Su" tayfa birliyi
"Turukki" etno siyasi birliyi
"Hurri" etno siyasi birliyi.
Aratta, Kuti, Lullubi, Su tayfaları qədim şərqin tarixində mühim rol oynamışdılar və Azərbaycan xalqının formalaşması prosesindı onların rolu şübhəsizdir. Ən azından ona görə ki, m.ö VIII-esrde Azərbaycan ərazisində ilkin dövlət yaradan Mannalılar, adları çəkilən tayfaların varisləri və törəməsidirlər.

Bu tayfaların dil kökünün tam bəlli olmamasına baxmayaraq, onlarin dilində ve yaxud onların yaşamış olduqları ərazilərin adlarında bir çox qədim türk Ardı »

ÜmumiSufi təlimi

Şihabəddin Əbuhəfs Sührəvərdinin əsərlərində sufilərin əxlaq normalarının, mənəvi keyfiyyətlərinin, davranış qaydalarının müfəssəl şərhi verilir. İnsanın mistik özünü kamilləşdirməsi yolu göstərilir.

Zakir Məmmədov yazır ki, Əbuhəfs Sührəvərdi sufilərin təbiətini, daxili aləmini, onların geyimərini zahiri cəhətləri ilə əlaqələndirmişdir: "Ad onların əlaməti, Allaha görə elm onların sifəti, ibadət onların bəzəyi, mömünlük onların şüarı və haqqın həqiqətləri onların sirləridir."

Mütəfəkkir öz zəmanəsində də qaba yundan paltar geyməyin sufilər arasında dəb olduğunu xəbər verir. O bildirir ki, sufi təbiətli bəzi adamlar o dövrdə yun paltar geymədikləri üçün sufi adlanmamışlar. Sufi terminini mənşəcə ərəb dilinə mənsub sayan alim bir fikir cərəyanı kimi də onun islam dini zəminində Ardı »

ÜmumiSoyurqal sahibi

Soyurqal sahibi – soyurqal mülkiyyəti almış feodal əyan. Hərbi dəstəsi ilə müharibədə iştirak etməyə borclu olan S.s.-nin öz xeyrinə vergi toplamaq, mühakimə etmək və i.a. imtiyazları var idi. Belə sahiblik irsi xarakter daşımışdır. XV yüzillikdə bir çox din xadimləri, şairlər və inzibati vəzifədə çalışanlar da iri s.s.-nə çevrilmişlər. Ardı »

ÜmumiRövzə mahalı

Tarixi[redaktə]
Mahal şimaldan Sumay, şərqdən Nazlı, cənubdan Tərgəvər, qərbdən Urmiya ilə sınırlanır. Sənədlərdən görünür кi, Rövzə mahalına 25 böyüк və кiçiк кənd bağlı idi. Əhali əsasən hеyvandarlıqla və əкinçiliкlə məşğul idi. Mahal bəyləri Lar adlı böyüк bir кənddə yaşayırdılar. Urmiya hakimi Kəlbəli xan İmanlı-Avşar elin Qırxlı оymağını Rövzə çayının sahilində yеrləşdirmişdi. Ardı »

ÜmumiMangochi (mahal)

Coğrafiya[redaktə]
Mangochi ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Mangochi şəhəridir. Mahal şimalda Malavi gölü, cənubda Machinga mahalı və Balaka mahalı, şərqdə Mozambik, qərbdə Dedza mahalı və Ntcheu mahalı ilə qonşudur.

Əhali[redaktə]
Mangochi mahalında 803,602 nəfər yaşayır.

Şəhərləri[redaktə]
Mangochi Ardı »

Ümumi1890-cı illərdə Azərbaycan - Azərbaycan filmlərinin il siyahısı (1898-1919)

1898[redaktə]
1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
Balaxanı-Sabunçu Polis İdarəsi süvari qorodovoylarının at oynatmaları (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
Bazar küçəsi sübh çağı (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
Bibiheybətdə neft fontanı yanğını (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
İlişdin (film, 1898) (qısametrajlı bədii film)
Qafqaz rəqsi (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
"Qafqaz və Merkuri" Cəmiyyətinə məxsus paroxodun limandan yola düşməsi (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
Qatarın dəmiryol stansiyasına daxil olması (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
Şəhər bağında xalq gəzintisi (film, 1898) (qısametrajlı sənədli film)
1900[redaktə]
Bakı camaatının həyatı və Velikoknyaz prospekti ilə hərəkəti (film, Ardı »

ÜmumiNtcheu (mahal)

Coğrafiya[redaktə]
Ntcheu ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Ntcheu şəhəridir. Mahal şərqdə Mangochi mahalı və Balaka mahalı, cənubda Mwanza mahalı, şimalda Dedza mahalı, qərbdə isə Mozambik ilə qonşudur.



Əhali[redaktə]
Ntcheu mahalında 616,085 nəfər yaşayır.

Şəhərləri[redaktə]
Ntcheu Ardı »

Ümumi1842-ci ildə Azərbaycan - Bakı zəlzələsi (1842)

Bakı zəlzələsi — 1842-ci ildə Bakı şəhərində baş vermiş 5 ballıq zəlzələ.

1842-ci il yanvar ayının 2-də Bakı şəhərində baş vermiş 5 ballıq zəlzələdən Abşeron yarımadasının şimal-şərq hissəsindəki Maştağa kəndində 700 evin hamısı uçmuşdur. Bu zəlzələ Bakıda da çox güclü hiss olunmuşdur. Ardı »

Ümumi1988-1990 azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası

1988-ci ilin ilin yanvarnda Qafan və Muğrudan yenə azərbaycanlı qaçqınlar Azərbaycana pənah gətirdilər.Leninakanın uşaq evinden Azerbaycana gönderilen 70 nəfer azərbaycanlı uşaq Spitakda qətlə yetirildi.Ermənistanın zəlzələ zonasına kömeyə gedən 78 nəfər azərbaycanlının olduğu İl-76 təyyyarəsi "Stinger" qurgusu ilə vuruldu.1991-ci il 8 avqustda Ermənistanda sonuncu kənd olan Nüvədi (Muğru rayonu) rus esgərlerinin komeyi ile boşaldıldı.Beləliklə Ermənistandakı 185 azərbaycanlılar yasayan kənddən 230 min azərbaycanlı qovuldu. 255 nəfər öldürüldü. Ardı »

ÜmumiMannada Dulusçuluq

Həm qəbirlərdən, həm də məskənlərdən tapılmış keramika sayca çox, forma və keyfiyyətcə rəngarəngdir – kobud düzəldilmiş mətbəx ləvazimatındən tutmuş müxtəlif təyinatlı incə, zərif məmulatadək cürbəcür əşyalar vardır. Həsənluda qazıntı zamanı aşkar edilmiş "sənətkar evi" adlandırılan tikilidə metal məmulat hazırlamaq üçün lazım olan alətlərdən başqa, həyətdən keramika bişirmək üçün soba da tapılmışdır. Hazır məmulat həmin evin damında qurudulurmuşdur. Uçulmuş damın üstündən çoxlu keramika qırıntısı tapılmışdır.

Yaxşı bişirilmiş, parıldayan və ya parıldamayan bozumtul-qara və qəhvəyi rəngli monoxrom keramika əvvəlki kimi yenə də dəbdə idi. Bu dövrdə qapalı sobalarda, azaldılmış atmosfer təzyiqi altında keramika bişirmək ənənəsi davam etdirilirdi.
Həsənlu keramikasının tədqiqatçısı belə hesab edir ki, saxsı Ardı »

ÜmumiSkif dövlətinin ərazisi

Skiflərin Azərbaycan ərazisində harada möhkəmlənmələri və öz dövlətlərini qurmaları hələ də mübahisəli məsələlərdəndir. Lakin Assur mənbələrindən biz bilirik ki, onlar Manna dövlətini hansısa Şimal əyalətlərində məskunlaşmışdılar. Assur hökmdarı Asarxaddonun (e.ə. 680-669) dövrünə aid məlumatda bu barədə danışılarkən "mannalar ölkəsinin əyalətində yaşayan skiflər" ifadəsi işlədilir.

Yazılı mənbələrin məlumatlarını təhlil edən İ.M.Dyakonova görə, skiflərin məskənini Manna torpaqlarının Şimal sərhəddində, Araz çayı rayonu və Şimala doğru Qərbi Azərbayan (indiki Ermənistan) və Azərbaycanın Qərbində lokalizə etmək lazımdır. Q.Qeybullayev də skif hökmdarlığının lokalizəsini bu cür verir.

İ.H.Əliyev də skif hökmdarlığını qismən Azərbaycanın Şimal, qismən də Cənub ərazisində yerləşdirir. O, belə hesab edir ki, skiflər özlüyündə yerli türklərlə müqayisədə Ardı »

ÜmumiMazutlu Konstitusiya

Mazutlu konstitusiya Həmkarlar ittifaqları əsrin əvvəlində, Birinci rus inqilabı dövrü yarandı. Məhz həmin vaxt ağır həyat və əmək şəraiti səbəbindən işçilər, öz maraqlarını müdafiyə etmək və iqtisadi, sosial və məişət həyatlarıın yaxşılaşdırılması üçün, təşkil olunmuş kollektiv hərəkətlər ehtiyacını dərk etməyə başladılar. 1904-cü ilin dekabrında Bakıda möhtəşəm tətil baş verir. İkihəftəlik tətil əsnasında 225 buruq yandırılır. 1904- cü ilin dekabrında neft hasilatı 30 mln pud aşağı düşür. Azmış kimi, hadisələr Bakı neftinin ixrac məntəqəsi olan Batuma ötürülür. 1904-cü il Bakı neft mədənləri fəhlələrinin ümumi tətili vaxtı neft sənayeçiləri və fəhlələrin nümayındələri , fəhlələrin irəli sürdüyü şərtləri barədə uzun-uzadı danışıqlar aparırdılar. Hər iki Ardı »

ÜmumiMannada Arxeoloji tədqiqatlar

Cənubi Azərbaycan ərazisində arxeoloji qazıntılar son vaxtlaradək çox məhdud miqyasda aparılırdı. Tapıntıları əsasən tunc dövrünə və dəmir dövrünün başlanğıcına aid olan Astara çayı boyunca İran Talışına ekspedisiyadan sonra, 1940 – cı ildə E. F. Şmidt qədim yaşayış məskənləri qalıqlarının təyyarədən foto-şəkillərini çəkmişdir.

1936-cı ildə A. Steyn Cənubi Azərbaycanın Cənub əyalətlərində arxeoloji kəşfiyyat işi, sonralar 1940-cı ildə isə İran arxeoloji idarəsi burada bir sıra qazıntılar aparmışdır; lakin bu qazıntılar elə bir əhəmiyyətli nəticələr vermədi. Əgər, bilavasitə mannalılara və onların qonşularına aid əsaslı arxeoloji qazıntılar olmasa idi, təbiidir ki, onların cəmiyyətinin iqtisadi və mədəni xüsusiyyətlərini də işıqlandırmaq mümkün olmazdı. Bu boşluğu məhz Manna ərazisində Ardı »

ÜmumiYardarlıq

Yardarlıq - torpaq icarəsinin formalarından biri. Y.-da torpağın mülkiyyətçisinə icarə haqqı məhsulla ödənilir. Y. xırda fermer təsərrüfatı istehsalçılarının əsasən kapitalizməqədərki dövrdə zəif istismarı formasını əks etdirir. Kapitalist istehsal üsulunun yaranması şəraitində y. feodal torpaq icarəsindən burju torpaq icarəsinə keçid forması olmuşdur. XX yüzilliyin əvvəllərində Azərbaycanda da y. yarımicarə forması mövcud olmuşdur. Y. ABŞ-da, İtaliyada və İspaniyada indi də mövcuddur. Ardı »

ÜmumiAzərbaycanın ən qədim tayfa ittifaqları

Azərbaycanın ən qədim tayfa ittifaqları haqqında ilk məlumata er.əv. 23-cü yüzilliyə aid şumer-akkad yazılı mənbələrində rast gəlinir. Bu mənbələrdə Azərbaycanda mövcud olmuş kuti, lulubey və hurrit tayfa ittifaqları haqqında bəhs edilir. Məlum olur ki, Akkad hakimi Naramsinin dövründə (er.əv. 2236-2200) kutilər Mesopatamiyaya soxulmuş, onların başçısı Enridavazar akkad qoşununu məğlub edərək ölkənin cənub əyalətlərini zəbt etmişdi. Təxminən bu hadisələrdən bir əsr sonra Azərbaycan ərazisində yaranmış yeni tayfa ittifaqı lulubeylər kutiləri özlərinə tabe etdirdilər. Lulubeylərin əsas əraziləri Urmiya gölü ətrafında olmuşdur. Lakin sonradan onlar öz ərazilərini İran körfəzinə qədər genişləndirə bildilər. Bu tayfa ittifaqının ən parlaq dövrü er.əv. 2 minilliyə təsadüf edir. Hətta Ardı »

ÜmumiSalavat Yulayev

Salavat Yulayev (başq. Салауат Юлаев; 16 iyun 1754 — 26 sentyabr 1800) — başqırd xalq qəhrəmanı və el şairi.
Həyatı[redaktə]
Salavat Yulayev 16 iyun 1754-cü ildə anadan olmuşdu. Şeytan-Kuday kəndində yaşam sürən tarxan ailəsindən idi.

Çelyabinsk vilayəti əhalisi Puqaçov üsyanına qoşulurdu. Üsyanın nüvəsini başqırdlar və digər türk xalqları təşkil edirdi. Bu üsyan Salavat Yulayev kimi xalq qəhrəmanları yetirdi. Lakin müstəmləkə zülmünə qarşı oyanıb ayağa qalxan xalqların milli azadlıq hərəkatını rus kəndli müharibəsi adlandırıldı. Üsyan qanlar içində boğdurulub susduruldu.

Salavat Yulayev 26 sentyabr 1800-cü ildə vəfat edib. Ardı »

ÜmumiQuba soyqırımı Arxeoloqların fikri

"Qubadakı kütləvi məzarlıqda aşkar edilən iki arx skeletlərlə doludur. Bu, ermənilərin 90 il əvvəl Qubada soyqırım həyata keçirdiyini sübut edir. İnanın ki, dəhşətdən burada işləyə bilmirik. Hər qarış torpaqda görünməmiş vəhşiliklə rastlaşırıq". Bu sözləri APA-ya açıqlamasında Qubada aşkar edilən kütləvi məzarlıqda tədqiqat aparan ekspedisiyanın rəhbəri Qəhrəman Ağayev deyib.
"Qubada tədqiqat aparan ekspedisiyanın yekun arayışı bu gün instituta təqdim olunub. Sümüklərin antropoloji tədqiqatı onların müsəlmanlara aid olduğunu təsdiqləyib".
Bu sözləri APA-ya eksklüziv açıqlamasında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun direktoru Maisə Rəhimova deyib. M. Rəhimovanın bildirdiyinə görə, bu məzarlıq ermənilərin 1918-ci ildə Qubada törətdikləri qətliamların üzə çıxan bir hissəsidir.

"Quba ərazisində, Qudyalçayın sağ Ardı »

ÜmumiŞıxılı kənd icması

Şıxılı kənd icması-Cəbrayıl qəzasının tərkibindəki kənd cəmiyyətlərindən biri idi.



İcmanın tarixi[redaktə]
1875-ci ildən 1921-ci ilədəк Cəbrаyıl qəzаsındа Şıхılı кənd dаirəsi və кənd icmаsı fəаliyyət göstərirdi. Bu icmаyа yüzbаşı bаşçılıq еdirdi. Şıхılı icmаsınа yüzbаşılıq еtmiş Həsənəli bəy Əsgərxanovun və bаşqаlаrının аdlаrı məlumdur.

1875-ci ildə qеydə аlınmış Şıхılı (şiə) кənd dаirəsi:

Şıxılı (şiə) kənd dairəsi

1.Yağləvənd obası 2.Mirzəcamallı obası 3.Aybasanlı obası 4.II Mahmudlu obası 5.Gecəgözlü obası 6.Şıxılı obası 7.Comərdli obası 8.Dilağarda obası 9.Zərgər obası

1886-cı ildə qеydə аlınmış Şıхılı кənd icmаsı:

Şıxlı icması

1.Aybasanlı obası 2.Dilağarda obası 3.Comərdli obası 4.Qorqan kəndi 5.Gecəgözlü obası 6.II Mahmudlu obası 7.Mirzəcamallı obası 8.Şıxılı obası

1892-ci ildə qеydə аlınmış Şıхılı кənd dаirəsi:

Şıxlı icması

1.Şıxılı obası 82 kişi 61 Ardı »