beyaz.az

Haqqinda.az

Axtardığın haqqında - Hər gün yeni məlumat öyrən

Dunya ve tarixiPasargad

Pasargad (fars. پاسارگاد‎) - II Kirin dövründə Əhəmənilərin paytaxtı, daha çox II Kirin Persiadakı istirahət məkanı kimi tanınan şəhər. Müasir dövrdə arxeoloji abidə olan şəhər, İrandakı UNESCO Dünya Mədəni İrsi abidələrindən biridir. Ardı »

Dunya ve tarixiElxanilər dövləti

Elxanilər dövləti və ya Hülakular – 1256-cı ildə Çingiz xanın nəvəsi Hülaku xan (1256-1265) özünün Hülakular dövlətini (1256-1353) yaradır. Onun hakimləri Elxan adlandırıldığına görə bu dövlətə, həmçinin Elxanilər dövləti də deyilir. "Elxani" adı; "Böyük Xaqanlıq" mənasını verir. Belə ki, Elxanilərin öz bayraqları və pul vahidləri olsa da, əyalət sayılırdı və monqolların Böyük Xaqanına tabe idi. "Elxani" sözünün digər izahı – El – İl – əyalət – vilayət xanıdır (Elxani: Xana tabe olan torpaqlar). Dövlətin çox böyük və sürətli ordusu vardı.

1231-ci ildə monqollar Çormoğonun başçılığı ilə Azərbaycana yürüş təşkil etdilər. Yerli əhalinin şiddətli müqavimətinə baxmayaraq, 1239-cu il üçün Azərbaycan bütövlüklə monqollar tərəfindən Ardı »

Dunya ve tarixiAxeya (Roma əyaləti)

Axeya, adını müasir Mora yarımadasındakı antik şəhərdən alan Roma imperiyasının bir əyaləti.

Ətrafı Makedoniya və Efir şəhərləri ilə çevrili olub eradan əvvəl 146-cı ildə Roma imperiyasının sərhədlərinə qatılmış və eradan əvvəl 27-ci ildə bir əyalət halına gətirilmişdir. Ardı »

Dunya ve tarixiII Süleyman

Sultan II Süleyman (1687-1691)

Sultan İbrahimin oğludur. 1642-ci ildə anadan olub. IV Mehmedion taxtdan endirilməsi üzərinə, 8 Noyabr 1687-ci ildə Osmanlı Sultanı oldu. Sultan II Süleyman, taxta çıxdığı zaman, Osmanlı ordularında Vyana məğrubiyyəti ilə başlayan torpaq itkisi davam edirdi. Venedik, Bənövşəyiyə yarımadasını işğal etmiş, Avstriya, Uyvar və Estergonun ardından 160 illik Türk yurdu Buduna girmişdi. Macarıstanda Türk hakimiyyəti sona çatmaq üzrə idi. Dövlətin düşdüyü məğlubiyyətlər xəzinə gəlirinə mənfi təsirlər edir və Anadoludakı quldurluq hərəkətlərini qızışdırırdı. Dövlət içindəki qarışıqlıqlar və Macarıstanın, Belqradın əldən çıxması Sultan II Süleymanı çox üzdü. Əmr dinləməyən və bir çox qalanın düşməsinə səbəb olan Osman Paşanın qətlinə fətva verildi. Ardı »

Dunya ve tarixiII Gülbahar Xatun

Gülbahar Xatun - II Bəyazidin həyat yoldaşı, Yavuz Sultan Səlimin anası.

Gülbahar Xatun 1453-cü ildə Trabzonda anadan olub. Abdü Səməd adında şəxsin qızıdır . 1469-da Amasiyada II Bəyazid ilə evlənmişdir. Gülbahar Xatun 1510-cu ildə oğulu taxta çıxmaqdan əvvəl ölmüşdür. O sırada Trabzon valisi olan Yavuz Sultan Səlim, Trabzonda anasının xatirəsinə 1514-cü ildə Xatunuya Məscidi və Xatunuya (Gülbahar Xatun) Külliyyəsini inşa etdirdi. Bu məscidinin Trabzondakı ilk İslami əsər olduğu düşünülməkdədir. Gülbahar Xatun oğulu Yavuz Sultan Səlimin taxta çıxmasından əvvəl vəfat etdiyindən heç bir zaman Ana Xatun ola bilmədi. Bu ünvan Yavuz Sultan Səlimin ögey anası olan Aişə Xatun tərəfindən istifadə edilmişdir. Ardı »

Dunya ve tarixiAşina Buçjen

Aşina Buçjen - Tan sülaləsinin işğalından sonra imperator tərəfindən sonra Nuşibilərin xaqanı olaraq təyin olunmuşdu. Böri şadın oğlu,Xallıq İşbara Yabqu xaqanın kiçik qardaşı idi. General Su Dinqfanqa yardım etdiyi üçün imperator tərəfindən Civanqcue xan 繼往絕可汗 ("Bitmiş olanı davam etdirən xan") titulu almışdı. Qardaşı ilə birlikdə İnan Cençu xaqan üzərinə yürüşdə iştirak etmişdi. Lakin qardaşının elə də güclü olmadığını görüb onun da hakimiyyətinə göz diksə də sadəcə onun öldürülməsinə nail oldu. 667-ci ildə öldü. Yerinə oğlu Kuşrak keçdi. Ardı »

Dunya ve tarixiSəfəvi İmperiyasında azərbaycanlı-türk tayfalar

Rəsmi dil

Səfəvilər dövlətinin qurucusu I İsmayılın ana dili Azərbaycan türkcəsi olmuşdur. O, bu dildə "Xətai" ləqəbi ilə şeirlər yazmışdır. Elə dövlətin də rəsmi dili Azərbaycan türkcəsi olmuş, saray əhli, eləcə də dövlətin hərbi və dini xadimləri bu dildə danışmışlar.
[redaktə]
Mədəniyyət

Səfəvilər dövlətinin əsas mülkyyət forması divani (dövlət) və xassə (hökmdar) torpaqları idi. Sonralar Səfəvilərin yürütdüyü mərkəzləşdirmə siyasəti ilə əlaqədar divani torpaqlar hesabına şərti torpaq mülkiyyət forması tiyul geniş yayıldı. Mülk və vəqf torpaqları toxunulmaz hesab edilirdi. Kəndli və sənətkarların vəziyyəti çox ağır idi. Onlar müxtəlif mükəlləfiyyət daşıyır, çoxlu (30-dan çox) vergi ödəyirdilər. I Şah İsmayılın dövründə nisbətən azaldılan vergilər sonralar tədricən yenə də Ardı »

Dunya ve tarixiMəhəmməd Əli şah Qacar

Məhəmmədəli şah Qovanlı-Qacar (1872-1924) (fars. محمدعلی شاه قاجار‎)‎ — İran şahı, Müzəffərəddin şahın oğluMündəricat [gizlə]
1 Həyatı
2 Ailəsi
3 Övladları
4 Qalereya
5 Xarici keçidlər
6 Mənbə
7 Həmçinin bax

[redaktə]
Həyatı

Məhəmmədəli mirzə Müzəffərəddin şah oğlu 1872-ci ildə Təbriz şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Sаrаy təhsili аlmışdı. Еtizаdülmüzəffər ləqəbi аlmışdı. Məhəmmədəli mirzə Təbrizin vаlisi idi. 1906-cı ilin sоnlаrındа atası Müzəffərəddin şahın хəstəliyi gücləndi. Оnun ölümü gözlənirdi. Tеhranın irticаçı hакim dirələri qаtı irticаçı və кöhnə qаydаlаrı bərpа еtməк tərəfdаrı оlаn vəliəhd Məhəmmədəli mirzəni Tеhranı çаğırmаqlа hələ Müzəffərəddin şаhın sаğlığındа Коnstitusiyаnın təsdiq еdilməsinin qаrşısını аlmаğа və dеspоtizm quruluşunu bərpа еtməyə çаlışırdılаr. Vəliəhd Məhəmmədəli mirzənin Tеhrаnа çаğırılmаsı hаqqındа tеlеqrаmm nоyаbrın 17-də Təbrizdə Ardı »

Dunya ve tarixiII Kosova döyüşü

Osmanlı türklərinə qarşı altıncı xaç yürüşü

17 oktyabr 1448-ci ildə müxtəlif Avropa dövlətlərindən yığılmış xaçlı ordusu ilə Osmanlı qoşunları arasında II Kosova döyüşü başlayıb. 70 minlik Xaçlı ordusuna macar hökmdarı Yanoş Hunyadi, 60 minlik Osmanlı türklərinə sultan II Murad (Mehmet Fatehin atası) başçılıq edirdi. Döyüşdən bir gün qabaq sultan Murad döyüş məsuliyyətini xaçlıların boynuna qoymaq və hərbi vəziyyəti öyrənmək məqsədilə Hunyadi Yanoşa 8 nəfərlik heyət göndərərək saziş anlaşması təklif etdi. Xaçlılar buna razı olmadı. 17 oktyabr sübh çağı başlayan döyüş ilk saatlarda yüngül hücumlarla davam etdi.
[redaktə]
38 cinahdan hücum

Günortadan sonra ordusunu 38 qola ayıran Hunyadi güclü hücuma keçdi, ancaq nəticəsi olmadı. Türklər də Ardı »

Dunya ve tarixiFransa Milli Assambleyası

İnsanın və vətəndaşın hüquqları haqqında bəyannamə (1789)
Fransız xalqının nümayəndələri Milli Assambleya yaradaraq nadanlığın, insan hüquqlarının unudulması və ya onlara biganəliyin ictimai bəlaların və hökumətlərin korrupsiyaya uymasının yeganə səbəbi olduğuna əsaslanaraq bu təntənəli Bəyannamədə insanın təbii, ayrılmaz və müqəddəs hüquqlarını bu məqsədlə təsdiq edir ki, ictimai ittifaqın bütün üzvlərinə öz hüquq və vəzifələrini daim xatırlatsın;
qanunvericilik və icra hakimiyyətinin hərəkətləri hər an istənilən siyasi təsisatın məqsədilə müqayisə edilə və daha çox hörmətlə qarşılana bilsin və
vətəndaşların bu andan sadə və şəksiz prinsiplərə əsaslanan tələbləri Konstitusiyaya əməl edilməsinə və cəmiyyətin ümumi rifahına yönəlsin.

Buna uyğun olaraq, Milli Assambleya Ali varlığın qarşısında və onun himayəsi altında insan Ardı »

Dunya ve tarixiDövlətin ərazi bütövlüyünün bərpası

Elə bu zaman da ona xəbər çatır ki, özbəklər Məşhədi tutaraq, 40 mindən artıq sakini qılıncdan keçirmişlər. Şah Abbas qoşun toplamaq üçün vəsait çatmadığını görüb, özünün iki gözəl qızıl və gümüş camını əritdirib, pul kəsməyi əmr edir və deyir: "Mənim kor atam şah Xudabəndə tez-tez təkrar edərdi: hər cür qələbəni ancaq yaxşı ödənc müqabilində qazanmaq olar." 1603-cü ilin 14 sentyabrında şah Abbas Təbrizin azad edilməsi üçün hərbi kompaniyaya başlayır. On dördcə günün içərisində bu gənc sərkərdə osmanlıların gözləmədiyi bir vaxtda öz qoşunlarını İsfahandan Təbrizə yeridir. Yol boyunca Əmirgunə xan Ağcaqoyunlu-Qacar və Zülfüqar xan Qaramanlının qoşunları da ona qoşulur. Onlar Təbrizə yaxınlaşanda Ardı »

Dunya ve tarixiÇanaqqala döyüşü

Çanaqqala döyüşü — Birinci Dünya Müharibəsi əsnasında 1915-1916-ci illər arasında Osmanlı Dövləti ilə İttifaq Dövlətləri (İngiltərə, Fransa, Anzaklar) arasında edilən dəniz və quru müharibələridir. İttifaq Dövlətləri Osmanlı Dövlətinin paytaxtı İstanbulu alaraq boğazların idarəsini ələ keçirmək, Rusiyayla etibarlı bir əkinçilik və əsgəri ticarət yolu açmaq, Alman müttəfiqlərindən birini zəiflətmək məqsədləri ilə ilk hədəf olaraq Çanaqqala boğazına girmişlər. Ancaq hücumları müvəffəqiyyətsiz olmuşdur və iki tərəfin də çox ağır itkinlər verməsiylə İttifaq Dövlətləri geri çəkilmişlər. Bu döyüş məhv olma vəziyyətində olan bir ölkənin möhtəşəm qələbəsi kimi olaraq əfsanələşib, hər vətəndaşın xatirəsində qalmışdır. Bir millətin gücünü ortaya çıxararaq nələr edə biləcəyini göstərmiş olan bu döyüş Ardı »

Dunya ve tarixiFərruxzad Qəznəvi

Fərruxzad Qəznəvi - Qəznəvilərin doqquzuncu sultanı. Toğrul Buzanın əlindən qurtulmuş 3 şahzadədən biri idi. Sərkərdələr tərəfindən hökmdar seçilmişdi. [1] Qəznəyə hücum edən Səlcuqiləri iki dəfə məğlub etdikdən sonra 1053-cü ilində məğlub oldu. 1059-cu ildə ölən sultanın yerinə qardaşı keçdi. Ardı »

Dunya ve tarixiOrda

Orda (Monqolca və qədim Türk dillərində ordo) köçəri toplumlarda tayfa qarşılığı işlədilən bir termindir. Bu termin Türkcə ordu biçiminə düşmüşdür. Orda və ya ordu, ordugah ilə də bağlı bir termindir. Orda, Tatarcada urda biçimində işlənilir. Ordanın, yurd, çadır terminiylə də bağlantılı olduğu vardır.
Ağ Orda, quruluşu 1226.
Göy Orda, quruluşu 1227.
Qızıl Orda, 1240-cı ildə qurulan Tatar-Monqol dövləti.
Noqay Orda, 1390-cı ildə Şimali Qafqazda dövlət quran Tatar boyu.
Alaş Orda, 1920-ci ildə Qazaxların elan etdiyi dövlət.
[redaktə]
Orduyla yaranan terminlər və adlar
Ordubad
Ordugah
Orda xan
Orduxan
Qızıl Ordu Ardı »

Dunya ve tarixiDiplomatik mübarizə

1915-ci ilin aprelində Londonda Antanta dövlətləri İngiltərə, Fransa və Rusiya gizli razılaşma ilə İtaliyaya bir sıra ərazilər vəd edərək onu öz tərəflərinə çəkdilər. Antanta İtaliyanın hakim dairələrinə Almaniyanın və Balkanlarda İtaliya ilə maraqları toqquşan Avstriya-Macarıstanın vəd edə biləcəyindən daha çox şey vəd etdi. İtaliya "Antanta"ya qoşuldu. 1915-ci ilin sentyabrında Bolqarıstan Avstriya, Almaniya və Osmanlı dövlətləri ilə ittifaqa girdi. 1916-cı ilin avqustunda Rumıniya "Antanta" tərəfdən müharibəyə qoşuldu. 1917-ci ilin aprelində ABŞ Almaniyaya müharibə elan etdi. ABŞ Rusiyanın məğlub olaraq müharibədən çəkilməsindən sonra onun müttəfiqləri olan Antantanın məğlub olacağından ehtiyat edirdi. Belə ki, ABŞ höküməti və bankları Antanta dövlətlərinə çox böyük miqdarda kredit Ardı »

Dunya ve tarixiIV Mehmed

Sultan IV Mehmed (1648-1687)

I İbrahimin oğludur. Atası İbrahim üsyankarlar tərəfindən taxtdan endiridikdən sonra 8 avqust 1648-ci ildə sultan oldu. Bu sırada yeddi yaşında idi. Təhsil və təliminə səltənəti zamanında da davam etdi. Sultan IV Mehmetin uşaqlığından istifadə edən dövlət addımlarındakı kəslər, idarədə daha çox söz sahibi ola bilmək üçün mübarizələrə başladılar. Bu vəziyyət zaman zaman üsyanların çıxmasına və dövlət işlərinin pozulmasına səbəb oldu. Xəzinə boşaldı. 1652-ci ildə sədrəzəmliyə gətirilən Tarhuncu Əhməd Paşa ilk olaraq maliyyə çətinliyi önləmək üçün tədbirlər gördü. Ancaq xərclərin qısılması bəzi dövlət məmurlarının xoşuna gəlmədi və müxtəlif böhtanlarla Tarhuncunu vəzifədən uzaqlaşdırdılar. 1654-ci ildə Quru Murad Paşa əmrindəki Osmanlı Ardı »

Dunya ve tarixiQarabağ müharibəsi

Artıq Qarabağ müharibəsindən 20 ildən artıq bir vaxt keçir və bu müddət kifayət qədər böyükdür ki, hadisələrə kənardan baxıb, səhvləri analiz edə bilək və bunların bir daha təkrarlanmaması üçün onlardan nəticələr çıxaraq. Vaxtı ilə bu müharibənin birbaşa iştirakçısı olmuş, hazırda da hərbi psixologiya sahəsində ixtisaslaşmış bir şəxs kimi, elə bilirik ki, biz bu barədə, hansısa fərqli fikirlər söyləyə bilərik, və bu məqalədə də buna cəhd edirik.

Aşağıda biz bu müharibədə və ondan sonrakı mərhələdə Azərbaycan tərəfinin buraxdığı mümkün səhvləri ümumiləşdirməyə cəhd edirik və problemin həlli ilə əlaqədar mümkün olan yollar barədə öz mülahizələrimizi söyləyirik.
Məğlubiyyətin qeyri-hərbi səbəbləri

1. Azərbaycanda ([geo-] siyasi, [geo-] Ardı »

Dunya ve tarixi1914-1917-ci İllərdə hərbi əməliyyatlar

Müharibəyə girən dövlətlərin hər birinin hərbi əməliyyat üçün qabaqcadan hazırlanmış planı var idi. Almaniya uzun müddət alman baş qərargahına rəhbərlik etmiş və müharibədən az öncə vəfat edən rəhbərinin adı ilə adlandırılmış Şliffen planına əməl edirdi. Almaniyanın planı zəif müdafiə olunan Lüksemburq və Belçika ərazisindən Fransaya keçərək fransız qoşunlarını əzmək, həm də onu Rusiya zərbə vurmaq üçün öz qoşunlarını bir yerə toplayanadək təslim olmağa məcbur etmək idi. Bundan sonra qısa müddətdə Rusiyanı da darmadağın etmək nəzərdə tutulurdu.

İngilis piyada əsgərləri

Alman qoşunlarının güclü qruplaşması Belçika ordusunu geri oturtdu və Fransaya daxil oldu. Fransızlar və Fransanın şimal sahilinə çıxarılmış ingilis korpusu daha üstün Ardı »

Dunya ve tarixiKonstantinlər sülaləsi

Konstantinlər sülaləsi Roma imperatoru I Konstansi Xlordan başlamış (305) Mürtəd Yuliana qədərki (363) hökmdarlar ailəsinin qeyri rəsmi adı. Sülalənin adı I Konstantinin 324 cü ildə təkbaşına mütləq hökmranlığı dövründən məhşurlaşmışdır. Sülalə həm də Yeni (İkinci) Flavilər də adlandırılırdı. Beləki sülalənin hər bir üzvü öz adına I əsr Flavilərinə müvafiq Flavilər soy kökünü də əlavə edirmişlər.Mündəricat [gizlə]
1 Nəsil ağacı
2 Konstantinlər sülaləsi – cədvəl
3 Konstantinlər sülaləsinin zaman xətti
4 Mənbələr
5 Xarici keçidlər

[redaktə]
Nəsil ağacı Feodora I Konstansi Xlor
250-305-306 Əzizə Yelena
250-330

Ardı »

Dunya ve tarixiTeuşpa

Teuşpa — Eramızdan əvvəl 679 – 678-ci illərdə assur mənbələrində Teuşpa kimi göstərilən çarın başçılığı ilə kimmerlər Assuriya ərazisinə girirlər. Lakin qanlı vuruşmada kimmerlər məğlub olurlar. Çar Teuşpa döyüşdə öldürülür.

İranşünaslar bu çarın adını İran məvşəli hesab edərək, onun "tava aspa" sözlərindən olduğunu və "güclü (tablı) at" mənasını verdiyini yazırlar [1] Əslində isə bu ad qədim türk dillərindəki tuş "qızıldan düzəldilmiş bəzək" və ya "varlı" sözlərindən ibarətdir. Onda bu ad "qızıl bəzəkləri ilə varlı" mənasını verir; görünür, o, doğulanda valideynləri onun gələcəkdə çoxlu qızıl əşyalara malik olması arzusu ilə ona bu adı vermişlər. Demək, qədim assur yazısındakı Teuşpa əslində türk mənşəli Tuşbay Ardı »